به گزارش راوی کار از ستاد مبارزه با موادمخدر، مجید قربانی در نشست تخصصی با عنوان «کاربرد موبایل در درمان اعتیاد؛ از مبانی علوم اعصاب تا ملاحظات سیاست‌گذاری» که در «هجدهمین کنگره دانش اعتیاد» در مرکز همایش‌های بین‌المللی رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار شد، به «چالش‌های استفاده از فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی برای پذیرش درمان‌های دیجیتال در طب اعتیاد» پرداخت.

وی با اشاره به جدی شدن موضوع هوش مصنوعی در یک دهه اخیر در دنیا، گفت: اکنون تکنولوژی‌ و فناوری‌های نوین در حوزه‌های پیش‌بینی، هشدار سریع و تصمیم‌یار، تجویز دارو، یادآوری، ارائه خدمات و … قابل بهره‌گیری است.

در آینده نزدیک، به اعتیادِ مشورت با هوش مصنوعی یا چت‌بات‌ها دچار خواهیم شد

قربانی خاطرنشان کرد: اکنون درصد زیادی از کاربران موبایل با هوش مصنوعی کار می‌کنند و در آینده نزدیک، به اعتیاد برای مشورت با هوش مصنوعی یا چت‌بات‌ها دچار خواهیم شد.

مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر در امور درمان تصریح کرد: اکنون طرحی در ستاد مبارزه با مواد مخدر دنبال می‌شود که بتوانیم پراکندگی معتادان را مشاهده کنیم و خدمات درمانی را در آن نقاط تجمعی این افراد ارائه دهیم و در این رابطه استفاده از اینترنت اشیا حائز اهمیت است.

وی با اشاره به هوش مصنوعی در درمان اعتیاد، گفت: در این رابطه می‌توانیم از هوش مصنوعی برای درمان اختصاصی بر حسب نیاز فرد و نوع ماده مصرفی بهره ببریم. اکنون بزرگترین مشکل در بحث اعتیاد بحث عود اعتیاد است که این نرم‌افزارها در پیشگیری از عود می‌توانند کمک‌کننده باشند.

قربانی افزود: اکنون شرکت‌هایی هستند که با استفاده از هوش مصنوعی اقدام به برنامه‌نویسی در حوزه درمان اعتیاد می‌کنند.

چالش‌های بهره‌گیری از هوش مصنوعی و فناوری‌ دیجیتال در درمان معتادان

وی با اشاره به چالش‌های بهره‌گیری از هوش مصنوعی و فناوری‌ دیجیتال در درمان معتادان، گفت: بحث امنیت دیتا در این حوزه یک چالش اساسی است همچنین تفاوتی بین درمان‌گر و هوش مصنوعی وجود دارد، فرض بر این است درمان‌گر، رازداری، محرمانگی و شرایط اخلاقی را رعایت و ارتباط عاطفی با بیمار خود برقرار می‌کند اما این نرم‌افزارها هنوز این آمادگی را ندارند با یک سری از کلمات، اصطلاحات و عبارات به ما درک هم‌دلانه‌ای را می‌دهند اما عملاً هنوز نتوانستند جای درمان‌گران را در حوزه اعتیاد بگیرند.

مشاور دبیرکل ستاد مبارزه با موادمخدر در امور درمان افزود: این نرم‌افزارها در روستا یا مکان‌های دورافتاده شاید قابل استفاده نباشند همچنین دسترسی نابرابر به فناوری یکی از مسائلی است که همیشه مانع از کاربرد این موضوع می‌شود و هنوز اطلاعات و شواهد کافی به منظور بهره‌گیری از این فناوری‌های نوین را برای درمان اعتیاد نداریم.

وی تصریح کرد: حوزه درمان اعتیاد خاص است و باید با یک ارتباط بین فردی صورت گیرد از اینرو هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال نمی‌توانند جای درمان‌گر را بگیرند و این موضوع به عنوان یک چالش مطرح است.

درمان اعتیاد باید شخصی شود

رئیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سمنان نیز در این نشست تخصصی به موضوع مورد ارائه خود مبنی بر «مبانی عصبی اثربخشی مداخلات موبایل‌محور در بازسازی مدارهای پاداش مغز» پرداخت و گفت: به طور کلی اعتیاد یک ناخوشی بسیار پیچیده است که عوامل مختلفی در آن دخیل هستند، و یک عارضه عودکننده است.

علی رشیدی‌پور تصریح کرد: اثر اعتیاد در مغز بسیار طولانی است و حتی پس از توقف مصرف روی می‌دهد.

رشیدی‌پور با بیان اینکه در اعتیاد، عملکرد نورون‌ها در سیستم عصبی مختل می‌شوند، ادامه داد: عواملی که منجر به وابستگی به اعتیاد می‌شوند به دو دلیل روی می‌دهند، نخست اینکه منجر به افزایش دو تا ۱۰ برابری دوپامین در مغز می‌شوند، درحالیکه در سایر اقدامات این افزایش دوپامین تا این حد روی نمی‌دهد و دیگر اینکه اثر ماندگاری دارند.

وی یادآور شد: در معتادان، اختلال عملکرد شبکه عصبی دروی می‌دهد که در وهله بعد منجر به اختلال در تصمیم‌گیری و عدم کنترل رفتارها در فرد می‌شود.

رئیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی سمنان یادآور شد: درمان اعتیاد باید شخصی شود و حتماً باید بحث شخصی‌سازی مدنظر قرار گیرد.

رشیدی‌پور خاطرنشان کرد: در حوزه درمان باید بفهمیم چه تغییراتی در مغز درگیر می‌شود، چه سیستم‌های درگیر می‌شوند و باید به سمت تکنولوژی‌های جدید در این حوزه برویم.

درمان سنتی اعتیاد تحت پوشش بیمه نیست

فوق دکتری روان‌شناسی نیز در این نشست تخصصی با تأکید بر لزوم پرداخت به درمان‌های دیجیتال در اعتیاد به محدودیت‌ها در بحث درمان سنتی این معضل نیز اشاره کرد و افزود: در بحث درمان سنتی، شاهد انگ و برچسب اجتماعی هستیم که این موضوع در خرده‌فرهنگ‌ها نیز بیشتر است و درمان‌های سنتی هزینه‌های درمانی زیادی دارند و آنچنان که باید و شاید تحت پوشش بیمه نیستند.

مجتبی رجب‌پور افزود: فقدان پرسنل درمان یا محیط‌های درمانی از دیگر محدودیت‌ها در بحث درمان سنتی معتادان است همچنین در بحث درمان، مباحث رازداری و محرمانگی وجود دارد که در بحث درمان سنتی بیشتر بیشتر با آن مواجهیم.

رجب‌پور یادآور شد: تمام شرایط یادشده ما را به بهره‌گیری از درمان‌های دیجیتال سوق می‌دهد، امروز موبایل در جهان امروز یک وسیله جانبی نیست و همه افراد مجبور هستند آن را داشته باشند.

نقاط قوت درمان‌های دیجیتال در درمان اعتیاد

این استاد روان‌شناسی خاطرنشان کرد: درمان‌های دیجیتال و نرم‌افزارهای موبایلی می‌تواند شکاف بین فرد معتاد و درمان‌گر را کم کند، اثربخشی در استفاده از اینگونه درمان‌ها زیاد است و فرد در اینگونه درمان‌ها، به طور دائم می‌تواند مانیتورینگ شود.

وی اضافه کرد: بهترین تکنیک‌ها اگر در زمان مدنظر در دسترس نباشد، خیلی کاربردی نخواهند بود اما اگر این تکنیک‌ها در قالب یک ابزار، همراه بیمار باشد بسیار می‌تواند اثربخش‌تر باشد.

رجب‌پور، کاهش انزوا و تنهایی و کمک‌گیری در لحظه را از دیگر نقاط قوت درمان‌های دیجیتالی دانست که می‌تواند کمک‌کننده در درمان معتادان باشد.