به گزارش راوی کار و به نقل از تجارت نیوز، حمله روز ۱۵ فروردین به منطقه ماهشهر فقط یک حادثه مقطعی نبود؛ این اتفاق عملا یکی از مهم‌ترین گروه‌های زنجیره پتروشیمی کشور را از مدار خارج کرد. در این میان، نام پتروشیمی بوعلی سینا بیش از بقیه به چشم می‌آید؛ شرکتی که در قلب زنجیره آروماتیک ایستاده و توقفش یعنی اختلال در تولید طیف گسترده‌ای از کالاهای روزمره.

بوعلی سینا در ظاهر یک پتروشیمی پیچیده است، اما خروجی آن مستقیما وارد زندگی مردم می‌شود. این شرکت نفتا و میعانات گازی را می‌گیرد و آن را به مواد پایه‌ای تبدیل می‌کند که بعدا در صنایع مختلف به محصول نهایی می‌رسند؛ از بطری آب گرفته تا لباس، لاستیک خودرو و حتی قطعات الکترونیکی.

از ریفرمیت تا بنزن؛ شروع زنجیره آروماتیک

یکی از مهم‌ترین محصولات بوعلی «ریفرمیت» است؛ ماده‌ای که پایه تولید آروماتیک‌ها به حساب می‌آید. این محصول در ادامه مسیر به ترکیباتی مثل بنزن و زایلین‌ها تبدیل می‌شود.

«بنزن» یکی از کلیدی‌ترین خروجی‌هاست؛ ماده‌ای که در تولید پلاستیک‌ها، رزین‌ها، شوینده‌ها و حتی برخی داروها استفاده می‌شود. به زبان ساده، اگر بنزن نباشد، بخش بزرگی از صنایع شیمیایی زمین‌گیر می‌شوند.

پارازایلین؛ از بطری آب تا الیاف لباس

«پارازایلین» یکی از مهم‌ترین محصولات بوعلی است که مستقیما وارد تولید PET می‌شود؛ همان ماده‌ای که در بطری‌های آب معدنی، نوشابه و الیاف پلی‌استر استفاده می‌شود. یعنی هر بطری پلاستیکی یا لباس ورزشی که می‌بینید، یک ردپای مستقیم از این محصول دارد.

ارتوزایلین؛ مسیر تولید پلاستیک‌های مهندسی

«ارتوزایلین» هم یکی دیگر از مشتقات مهم است که در تولید پلاستیک‌های مقاوم و برخی رزین‌های صنعتی کاربرد دارد. این مواد بیشتر در قطعات خودرو، لوازم خانگی و تجهیزات صنعتی دیده می‌شوند.

محصولاتی مثل «رافینیت»، «برش سبک»، «برش سنگین» و «برش میانی نفتا» شاید کمتر شناخته‌شده باشند، اما نقش حیاتی دارند. این‌ها خوراک واحدهای دیگر پتروشیمی و پالایشگاهی هستند و در تولید بنزین، حلال‌ها، سوخت‌ها و مواد شیمیایی دیگر استفاده می‌شوند. در واقع این محصولات مثل حلقه‌های واسط زنجیره‌اند که بدون آن‌ها کل سیستم به مشکل می‌خورد.

گاز مایع؛ از سوخت تا مواد شیمیایی

«گاز مایع» تولیدی بوعلی نیز همزمان دو نقش دارد؛ هم به‌عنوان سوخت مصرف می‌شود و هم به عنوان خوراک در صنایع پتروشیمی برای تولید مواد دیگر استفاده می‌شود.

نکته مهم اینجاست که مجموع ظرفیت آروماتیک در بندر ماهشهر (بوعلی سینا و پتروشیمی بندر امام) حدود ۱.۷ میلیون تن برآورد می‌شود؛ یعنی نزدیک به ۲۰ درصد کل ظرفیت کشور. این عدد نشان می‌دهد که بوعلی فقط یک پتروشیمی نیست، بلکه یک گلوگاه استراتژیک در کل صنعت کشور محسوب می‌شود.

وقتی بوعلی از مدار خارج می‌شود، اثر آن فقط در یک صنعت دیده نمی‌شود؛ زنجیره‌ای از صنایع از پلاستیک و نساجی گرفته تا خودروسازی و حتی بسته‌بندی مواد غذایی تحت تاثیر قرار می‌گیرند. به بیان ساده، اینجا جایی است که مواد خام به پایه‌های زندگی مدرن تبدیل می‌شوند و هر اختلالی در آن، موجی از کمبود و افزایش هزینه را در کل اقتصاد به راه می‌اندازد.

وضعیت تولید پتروشیمی بوعلی سینا در سال ۱۴۰۴

پتروشیمی بوعلی سینا در سال ۱۴۰۴ با وجود افت محسوس در سطح تولید، توانسته بود رشد قابل توجهی در درآمد ثبت کند. داده‌ها نشان می‌دهد کاهش ۱۰ درصدی تولید نتوانسته مانع جهش ۴۷ درصدی درآمد شود؛ موضوعی که بیش از هر چیز به افزایش نرخ فروش در بازار آروماتیک‌ها بازمی‌گردد.

بررسی گزارش‌های ماهانه پتروشیمی بوعلی سینا نشان می‌دهد، مجموع تولید شرکت از دو میلیون و ۸۰ هزار و ۲۰۳ تن در سال ۱۴۰۳ با کاهش ۲۱۷ هزار و ۹۲ تنی به یک میلیون و ۸۶۳ هزار و ۱۱۱ تن در سال ۱۴۰۴ رسید و افت ۱۰ درصدی را ثبت کرد.

در جزئیات، تولید ریفرمیت از ۴۰۰ هزار و ۲۰۲ تن با کاهش ۲۴ درصدی به ۳۰۵ هزار و ۱۴۹ تن رسید که یکی از مهم‌ترین عوامل افت تولید کل بوده است. برش سنگین نیز از ۴۷۲ هزار و ۳۲۳ تن با افت پنج درصدی به ۴۴۹ هزار و ۳۷۹ تن رسید. پارازایلین به‌عنوان محصول کلیدی، از ۲۲۳ هزار و ۴۸۱ تن با کاهش دو درصدی به ۲۱۹ هزار و ۱۶۸ تن رسید که نشان‌دهنده ثبات نسبی در این بخش است.

در مقابل، رافینیت تنها محصولی بود که رشد قابل توجهی را تجربه کرد و از ۲۹۳ هزار و ۳۱۸ تن با افزایش ۹ درصدی به ۳۱۹ هزار و ۴۸۴ تن رسید. برش سبک از ۲۲۸ هزار و ۵۱۷ تن با افت ۲۸ درصدی به ۱۶۴ هزار و ۸۰۴ تن رسید و برش میانی نفتا نیز از ۲۳۰ هزار و ۱۸۱ تن با کاهش ۲۴ درصدی به ۱۷۳ هزار و ۹۲۷ تن رسید.

در سایر محصولات، بنزن تقریبا بدون تغییر از ۱۳۴ هزار و ۸۹۹ تن به ۱۳۵ هزار و ۴۳۸ تن رسید، گاز مایع از ۷۳ هزار و ۵۳۹ تن با افت چهار درصدی به ۷۰ هزار و ۴۴۹ تن رسید و ارتوزایلین نیز از ۲۳ هزار و ۷۱۵ تن با رشد هفت درصدی به ۲۵ هزار و ۳۱۳ تن افزایش یافت.

این ترکیب نشان می‌دهد افت تولید بیشتر در خوراک‌های میانی و برش‌ها متمرکز بوده و محصولات نهایی‌تر ثبات بیشتری داشته‌اند.

درآمدزایی بوعلی؛ رشد پرشتاب با اتکا به نرخ و ترکیب فروش

درآمد بوعلی از ۷۱ هزار و ۳۷۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ با افزایش ۳۳ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومانی به ۱۰۵ هزار و ۷۳ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ رسید و رشد ۴۷ درصدی را ثبت کرد.

در میان محصولات، ریفرمیت از ۱۶ هزار و ۹۳۱ میلیارد تومان با رشد ۴۳ درصدی به ۲۴ هزار و ۲۲۱ میلیارد تومان رسید. برش سنگین از ۱۶ هزار و ۱۹۳ میلیارد تومان با افزایش ۳۸ درصدی به ۲۲ هزار و ۳۴۴ میلیارد تومان رسید و پارازایلین نیز از ۹ هزار و ۸۷۵ میلیارد تومان با رشد ۴۰ درصدی به ۱۳ هزار و ۸۵۶ میلیارد تومان رسید.

بیشترین جهش مربوط به رافینیت بود که از ۶ هزار و ۸۷۲ میلیارد تومان با رشد ۱۵۱ درصدی به ۱۷ هزار و ۲۷۲ میلیارد تومان رسید و به یکی از پیشران‌های اصلی درآمدی تبدیل شد. برش سبک با وجود افت تولید، رشد محدود دو درصدی درآمد را ثبت کرد و از ۶ هزار و ۴۱۹ میلیارد تومان به ۶ هزار و ۵۴۴ میلیارد تومان رسید.

برش میانی نفتا از پنج هزار و ۹۹۵ میلیارد تومان با افزایش ۴۳ درصدی به هشت هزار و ۵۶۸ میلیارد تومان رسید. بنزن از پنج هزار و ۸۹۴ میلیارد تومان با رشد ۳۰ درصدی به هفت هزار و ۶۴۸ میلیارد تومان رسید، گاز مایع از هزار و ۹۹۵ میلیارد تومان با افزایش ۴۷ درصدی به دو هزار و ۹۲۵ میلیارد تومان رسید و ارتوزایلین نیز از هزار و ۱۹۷ میلیارد تومان با رشد ۴۲ درصدی به یک هزار و ۶۹۵ میلیارد تومان رسید.

این روند نشان می‌دهد افزایش نرخ فروش و تغییر در ترکیب سبد محصولات، نقش تعیین‌کننده‌ای در جهش درآمد داشته است.

شکاف معنادار میان تولید و درآمد

مقایسه افت ۱۰ درصدی تولید با رشد ۴۷ درصدی درآمد، نشان‌دهنده یک شکاف معنادار در عملکرد شرکت است. این شکاف معمولا زمانی شکل می‌گیرد که بازار با افزایش قیمت مواجه شود یا نرخ تسعیر ارز بالا رود.

در مورد بوعلی، رشد قابل توجه درآمد در اغلب محصولات، نشان می‌دهد عامل نرخ ارز نقش پررنگ‌تری نسبت به حجم تولید داشته است. به بیان دیگر، شرکت توانسته کاهش تولید را از مسیر بهبود قیمت‌ها جبران کند.

این الگو هرچند در کوتاه‌مدت به نفع شرکت عمل کرده، اما در بلندمدت پایداری آن به توان شرکت در تثبیت سطح تولید و مدیریت ترکیب محصولات وابسته خواهد بود؛ جایی که توازن میان حجم و نرخ، تعیین‌کننده مسیر آینده بوعلی خواهد بود.

حالا اما با تغییر شرایط تولید در منطقه ماهشهر، روشن نیست که پتروشیمی بوعلی سینا سال جدید را چگونه ادامه خواهد داد و باید در انتظار شفاف‌سازی و اعلام استراتژی تولید و فروش از سوی مسئولان و مدیران این قلب پتروشیمی ایران بود.