به گزارش راوی کار، رودکی، با نام کامل ابوعبدالله جعفر بن محمد رودکی، در روستای بنج از ناحیه رودکِ سمرقند زاده شد. درباره سال تولد او آگاهی دقیقی در دست نیست، اما بیشتر پژوهشگران سال ۲۴۴ هجری را زمان تولد و ۳۲۹ هجری را سال درگذشتش می‌دانند. از اشعار برجای‌مانده چنین برمی‌آید که شاعری دانش‌آموخته، مسلط بر زبان فارسی و آشنا با قرآن، شعر و موسیقی بوده است.

او در آغاز جوانی، به دعوت بلعمی، وزیر دانش‌دوست سامانیان، به دربار نصر بن احمد سامانی راه یافت و به‌سرعت به شاعر نامدار دربار بدل شد. بخارا در آن روزگار یکی از مهم‌ترین کانون‌های علمی و فرهنگی جهان ایرانی بود و رودکی در این دوره به شهرت و رفاه دست یافت. نفوذ کلام و موسیقی او چنان بود که با سرودن قصیده مشهور «بوی جوی مولیان آید همی»، امیر سامانی را از هرات به بخارا بازگرداند؛ روایتی که قدرت شگفت‌انگیز شعر او را نشان می‌دهد.

شعر رودکی ساده، روان و سرشار از زندگی است؛ نزدیک به زبان مردم و آینه‌ای از طبیعت، شادی، اندوه و ناپایداری جهان. از همین روست که ملک‌الشعرای بهار او را «پدر شعر فارسی» می‌نامد و زبانش را معیار فارسی دریِ اصیل می‌داند. فردوسی نیز رودکی را پیشوای شاعران می‌شناسد و بدیع‌الزمان فروزانفر، ماندگاری شعر او را در دوری از تکلف و نزدیکی به احساس ناب انسانی می‌بیند.

از دل همین نگاه زنده، رودکی می‌سراید:
«بویِ جویِ مولیان آید همی
یادِ یارِ مهربان آید همی»
بیتی که نمونه‌ای درخشان از موسیقی، تصویر و عاطفه در شعر فارسی به شمار می‌رود.

سال‌های پایانی زندگی رودکی با رنج، فقر و نابینایی همراه بود. شواهد شعری نشان می‌دهد که او در جوانی بینا بوده و نابینایی‌اش در پیری رخ داده است. رودکی سرانجام در گمنامی درگذشت، اما نامش به‌عنوان آغازگر شعر فارسی، برای همیشه در تاریخ فرهنگ ایران ماندگار شد.

رودکی در گسترهٔ ادبیات جهان

رودکی تنها محدود به مرزهای ایران و تاجیکستان نیست، بلکه نام او در عرصه‌ی ادبیات جهانی نیز شناخته شده است. او به‌عنوان نخستین شاعر بزرگ زبان فارسی، نقشی بنیادین در شکل‌گیری ادبیات مشرق‌زمین داشته و آثارش حتی بر سنت‌های ادبی غرب نیز اثرگذار بوده است.

بر اساس گزارش‌های یونسکو، سروده‌های رودکی به بیش از بیست زبان زنده دنیا ترجمه شده و در دانشگاه‌های معتبر جهان مورد آموزش و بررسی قرار می‌گیرد.

شهرت جهانی رودکی بیش از هر چیز به جهان‌شمول بودن مفاهیم شعری او بازمی‌گردد. او با پرداختن به موضوعاتی همچون عشق، امید، زندگی و گذر زمان، توانست با مخاطبانی از فرهنگ‌ها و زبان‌های گوناگون ارتباط برقرار کند.

برگزاری کنفرانس بین‌المللی رودکی در سال ۲۰۱۰ میلادی در دانشگاه هاروارد، گواهی روشن بر جایگاه برجسته‌ی او در ادبیات جهان است.

در میان پژوهشگران و منتقدان غربی، رودکی اغلب با لقب «هومر شرق» شناخته می‌شود. دامنه‌ی تأثیر او چنان گسترده بوده که دانشگاه کمبریج در سال ۲۰۲۰ میلادی مجموعه‌ای از مقالات تخصصی درباره‌ی آثار و شیوه‌ی شعری رودکی منتشر کرد.

این رویدادها نشان می‌دهد که رودکی نه‌تنها شاعری کلاسیک، بلکه چهره‌ای ماندگار و اثرگذار در ادبیات بین‌المللی به‌شمار می‌آید.

ذوالفقار شریعت، شاعر و پژوهشگر ادبی